ประเภทของไฟ
สาเหตุของการเกิดไฟ เกิดจาก 3 แฟคเตอร์ คือ
- เชื้อเพลิง
- อุณหภูมิ
- ออกซิเจน
มารวมกันด้วยสัดส่วนพอเหมาะ จึงจะเกิดเพลิงใหม้ได้ หากแฟคแตอร์ไดมีมากหรือน้อยเกินไป หรือทำการควบคุมให้ให้น้อยลงไปได้ ไฟก็จะดับ นอกจากนี้ ปริมาณเชื้อเพลิง กระแสลม และอุณหภูมิแวดล้อมก็มีผลอย่างมากต่อการลุกลามของเพลิง
Key Classification Details
- Flashpoint Measurement: จุดวาบไฟต่ำแสดงว่ามีสารระเหยสู จึงเป็นอันตรายมก
- Flammable Materials: โดยทั่วไปจุดวบไฟต่ำกว่า 37.8 C และสามารที่จะจุดไฟได้ที่อุณหภูมีธรรมดา
- Combustible Materials: โดยทั่วไปจะมีจุดวาบไฟสูงกว่า 37.8 C ต้องการความร้อนภายนอกช่วยจึงจะติดไฟ
- มาตรฐานที่ใช้ (Standard Groups, NFPA/OSHA):
- Class I (Flammable Liquids): Flashpoints below 100°F.
- Class II & III (Combustible Liquids): Flashpoints at or above 100°F
การเปรียบเทียบจุดวาบไฟกับอุณหภูมิติดไฟได้เอง
ทำความเข้าใจกับจุดเดือด จุดเยือกแข็ง และจุดวาบไฟ
ทำความเข้าใจกับจุดวาบไฟ จุดติดไฟ และจุดติดไฟอัตโนมัติ
ความแตกต่างของคุณสมบัติด้านความไวไฟสองอย่าง คือ Flash Point (จุดวาบไฟ) และ Auto-Ignition Temperature (อุณหภูมิติดไฟได้เอง) ซึ่งเป็นข้อมูลพื้นฐานสำคัญในงานความปลอดภัยของสารไวไฟ
1. Flash Point (จุดวาบไฟ)
- นิยาม: อุณหภูมิต่ำสุดที่ของเหลวระเหยเป็นไอมากพอจะเกิดส่วนผสมที่ติดไฟได้กับอากาศบริเวณใกล้ผิวของเหลว ภายใต้เงื่อนไขการทดสอบที่กำหนด
- ต้องมีแหล่งจุดติดไฟจากภายนอก (External Ignition Source) เช่น เปลวไฟหรือประกายไฟ
- ภาพซ้าย: ไอของเหลวไวไฟ (มองไม่เห็น) ที่ปากถังสีแดง และมีเปลวไฟจากหัวพ่นเข้าใกล้
- สมการในภาพ: ไอระเหย (จากของเหลว) + อากาศ + แหล่งจุดติดไฟ = เกิดการติดไฟได้
2. Auto-Ignition Temperature (อุณหภูมิติดไฟได้เอง)
- นิยาม: อุณหภูมิต่ำสุดที่วัสดุสามารถลุกติดไฟได้เองโดยไม่ต้องมีเปลวไฟหรือประกายไฟจากภายนอก ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด
- ไม่ต้องมีแหล่งจุดติดไฟภายนอก (No External Ignition Source)
- ภาพขวา: วัสดุที่ร้อนจัดจนเรืองแสงในเตา
- สมการในภาพ: ความร้อนเพียงพอ + เงื่อนไขที่เหมาะสม (เช่น อากาศ ความดัน รูปทรง) = เกิดการติดไฟโดยไม่ต้องมีแหล่งจุดติดไฟ
ตารางเปรียบเทียบ
| หัวข้อ | Flash Point | Auto-Ignition Temperature |
| ความหมาย | อุณหภูมิต่ำสุดที่เกิดไอผสมอากาศจนติดไฟได้ | อุณหภูมิต่ำสุดที่ติดไฟเองได้ |
| แหล่งจุดติดไฟภายนอก | จำเป็นต้องมี | ไม่จำเป็น |
| ใช้กับสถานะ | ของเหลว (พิจารณาจากไอระเหย) | ของแข็ง ของเหลว หรือก๊าซ |
| ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง | ไอระเหย + อากาศ + แหล่งจุดติดไฟ | ความร้อน + เงื่อนไขที่เหมาะสม |
ข้อควรจำ
- Flash Point ใช้กับของเหลว (พิจารณาจากไอระเหย)
- Auto-Ignition Temperature ใช้ได้กับของแข็ง ของเหลว หรือก๊าซ
- ทั้งสองค่าเป็นคุณสมบัติของวัสดุที่วัดภายใต้เงื่อนไขการทดสอบที่กำหนด และอาจเปลี่ยนแปลงตามชนิดวัสดุและสภาพแวดล้อม
ประเภทของไฟไหม้ในโรงงานน้ำมันและก๊าซ
ไฟไหม้ 8 รูปแบบ เพื่อใช้ประเมินความเสี่ยง เลือกมาตรการควบคุม และตอบโต้เหตุการณ์ ด้วยแนวคิด Right Awareness + Proper Controls = Safer Operations
ไฟจากของเหลวและก๊าซ
1) Pool Fire: ไฟไหม้เหนือแอ่งของเหลวไวไฟที่หกรั่ว ตัวอย่าง ดีเซล น้ำมัน หรือไฮโดรคาร์บอนรั่วและสะสมบนพื้น
2) Jet Fire: ก๊าซหรือของเหลวไวไฟที่รั่วด้วยแรงดันสูงและติดไฟ เกิดเปลวพุ่งเข้มข้น ตัวอย่าง ก๊าซธรรมชาติแรงดันรั่วจากหน้าแปลนท่อ
3) Flash Fire: การลุกไหม้อย่างรวดเร็วของกลุ่มไอไวไฟ ตัวอย่าง ก๊าซรั่วเป็นกลุ่มไอแล้วติดไฟ
Flash Fire คือการลุกไหม้อย่างรวดเร็วของกลุ่มไอหรือแก๊สที่ติดไฟได้ ซึ่งเผาไหม้ในช่วงเวลาสั้น ๆ (มักเป็นวินาที) ก่อให้เกิดเปลวไฟสว่างจ้าและความร้อนแผ่รังสีอย่างรุนแรง โดยปกติจะไม่ลุกไหม้ต่อเนื่องที่แหล่งเชื้อเพลิง
สถานการณ์ทั่วไปที่ทำให้เกิด Flash Fire การรั่วไหลของสารไวไฟ เช่น LPG น้ำมันเบนซิน ตัวทำละลาย หรือก๊าซธรรมชาติ จะก่อตัวเป็นกลุ่มไอระเหย เมื่อกลุ่มไอนี้พบแหล่งจุดติดไฟ จะลุกติดไฟและลุกลามอย่างรวดเร็ว เกิดเป็น flash fire
4) Torch Fire: เปลวคล้ายคบไฟจากการรั่วของก๊าซหรือของเหลวที่ลุกไหม้ ตัวอย่าง ก๊าซที่รั่วจากวาล์วระบายความดันแล้วลุกไหม้
การระเบิดและไฟขนาดใหญ่
5) Vapor Cloud Explosion (VCE): การระเบิดของกลุ่มไอไวไฟหลังติดไฟ มักเกิดเมื่อมีพื้นที่แออัดหรือปิดล้อม ตัวอย่าง ก๊าซรั่วปริมาณมากในพื้นที่กระบวนการที่แออัด
6) Fireball: ลูกไฟทรงกลมขนาดใหญ่จากการลุกไหม้เร็วของไอ/ของเหลวปริมาณมาก มักเกี่ยวข้องกับ BLEVE ตัวอย่าง ถัง LPG ที่ถูกไฟภายนอกรุนแรงจนแตก
7) BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion): ถังที่บรรจุของเหลวภายใต้ความดัน ซึ่งอุณหภูมิสูงกว่าจุดเดือดที่ความดันบรรยากาศ เกิดการแตกอย่างรุนแรง ตัวอย่าง ถัง LPG ที่โดนไฟแล้วแตกรุนแรงไฟที่ถังเก็บ
8) Rim Fire: ไฟที่เกิดตามขอบถังเก็บ ตัวอย่าง ถังหลังคาลอย (Floating-roof) ที่ไอไฮโดรคาร์บอนติดไฟรอบซีลหลังคา
